Een politicus (meervoud: politici) of politica (meervoud: politica”s) is iemand die een functie in de politiek heeft. In Nederland zijn er een aantal belangrijke politieke instituties, namelijk de ‘Koning, der Staten-Generaal’ en het ‘Rechtssysteem’. Er zijn ook nog drie ‘Hoge Colleges van Staat’ die formeel net zo belangrijk zijn, alleen hebben zij een minder politieke rol. ‘De Raad van State’ is hiervan de meest bekende.

Politieke partijen

Nederland heeft een aantal politieke partijen. Dit zijn eigenlijk organisaties die er op gericht zijn door aan de verkiezingen deel te nemen een bepaalde invloed te bewerkstelligen op het overheidsbeleid. Dat kan landelijk zijn of in een bepaald geografisch gebied zoals een gemeente of provincie.

De regering

De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers, zo staat beschreven in art. 42 lid 1 van de Nederlandse Grondwet. De ministers vormen met elkaar de ministerraad, dat is eigenlijk de regering zonder de Koning. De ministerraad wordt voorgezeten door de minister-president. De minister-president wordt benoemd door een koninklijk besluit en eigenlijk is ieder besluit van de regering een koninklijk besluit. De staatssecretarissen zitten niet in de regering, maar wel in het kabinet. Een kabinet komt tot stand na een kabinetsformatie.

Sinds 1848 heeft Nederland een minister-president, alhoewel de term minister-president pas sinds 1945 bestaat. Daarvoor gebruikte men de term: “Voorzitter van de Ministerraad”. Het ambtstermijn van een minister-president is gewoonlijk vier jaar en er zit geen limiet aan het aantal termijnen dat mogelijk is. Informeel wordt er in deze functie ook wel over “de premier” gesproken. De minister-president is de voorzitter van de ministerraad en tevens de minister van Algemene Zaken. Hij of zij vertegenwoordigt daarnaast Nederland in de Europese Raad. Daarnaast draagt de premier de verantwoordelijkheid voor optreden van de leden van het Koninklijk Huis.

Het vertrouwen van de Staten-Generaal

Meestal komt de premier voort uit de grootste regeringspartij. In het verleden is hier nog weleens van afgeweken, maar dat is sinds 1973 niet meer voorgevallen. Meestal is de premier ook de formateur van het kabinet. Pas bij een geslaagde formatie zal hij de opdracht voor deze functie van de koning aanvaarden. Sinds 1983 staat er in de Grondwet dat de koning naar eigen inzicht iemand tot premier kan benoemen, maar tot nu toe is er altijd nog een premier benoemd die ook het vertrouwen geniet van de Staten-Generaal. Het Catshuis in Den Haag is de ambtswoning van de premier.